Op de beroemde Laurel geïnspireerde modellen worden opgenomen in de Seiko Presage-collectie: het verhaal over hoe een historisch ontwerp werd getransformeerd tot een eigentijds product
De Laurel, het eerste in Japan vervaardigde polshorloge, werd in 1913 voltooid. Dit was niet alleen voor Seiko, maar voor de gehele Japanse uurwerkindustrie een belangrijke mijlpaal. En nu hebben twee nieuw ontwikkelde horloges, met essentiële elementen uit het ontwerp van de Laurel, hun opwachting gemaakt binnen de Presage-collectie. Eén model combineert Arabische cijfers met een geëmailleerde wijzerplaat, hetgeen kenmerkend is voor de design-esthetiek van de Laurel. Het is ook voor het eerst dat deze twee kenmerken van het Laurel-ontwerp hun weg vinden naar de reguliere collectie. Laten we eens kijken naar de gedachtegang en het grote vakmanschap achter deze nieuwe uurwerken.
De Seiko Presage HCC005 (links) met geëmailleerde wijzerplaat, en de HCC006 (rechts) met Urushi-lak wijzerplaat. Beide met naar de Laurel gemodelleerde Arabische cijfers, in een creatief ontwerp dat ingenieus en aantrekkelijk is.
Fotografie: Yu Mitamura
Tekst: Masaharu Nabata
Bijzondere hommages worden vaste collectiemodellen: de Laurel als uitgangspunt voor Seiko polshorloges
De onbetwistbare oorsprong van alle Seiko-polshorloges is een model dat onbetwistbare plaats inneemt in de geschiedenis van de Japanse horlogerie: de Laurel, in 1913 voltooid als het eerste in Japan vervaardigde polshorloge.
De maat was 12 lignes. (Een ligne is 2,255 mm.) Het was een klein uurwerk – met een diameter van circa 27 mm – in een kast van ongeveer 30 mm. Dit was aanzienlijk kleiner dan een gemiddeld zakhorloge uit die tijd. Het maakte de productie moeilijk: de maximale productie bedroeg slechts 30 tot 50 stuks per dag.
Het belang van de Laurel reikte verder dan alleen de integratie van een klein uurwerk in een compact horloge. In 1910 slaagde Seiko erin om de eerste Japanse balansveer te vervaardigen; in 1913 produceerde het met succes de geëmailleerde wijzerplaat van dit model, waardoor de Laurel twee zeer belangrijke bijdragen van Seiko aan de geschiedenis van het polshorloge in zich meedroeg.
Nu zijn twee modellen, oorspronkelijk ontworpen als eerbetoon aan de Laurel, opgenomen in de reguliere Seiko Presage-collectie. Wat bewoog Seiko ertoe om deze stap te zetten?
De ontwerpers die belast waren met de ontwikkeling van producten voor de Presage-collectie, vonden dat de Laurel – het oerontwerp voor Seiko polshorloges – niet alleen als inspiratiebron moest dienen voor Limited Edition modellen, maar juist ook voor modellen die in de reguliere collectie worden opgenomen. Zodat zoveel mogelijk liefhebbers de aantrekkingskracht van het kenmerkende ontwerp zouden kunnen ervaren. Diezelfde ontwerpers hoopten ook dat Seiko’s fascinerende visie als horlogemaker op deze wijze met een breder publiek zou worden gedeeld.
Langverwacht emaille collectiemodel zet ontwerpstijl van Laurel voort
Het eerste dat opvalt aan dit nieuwe model is de combinatie van Arabische cijfers en een geëmailleerde wijzerplaat, twee kenmerkende elementen van het Laurel-ontwerp die nu voor het eerst in standaardmodellen worden toegepast.
Een prachtig uitgevoerd detail is het gebruik van een donkerdere tint rood dan bij de Laurel, waardoor 12-uur index nog beter bij de kleur van de wijzerplaat past.
Elke geëmailleerde wijzerplaat wordt afzonderlijk op hoge temperatuur gesinterd (gebakken), waardoor elk exemplaar een eigen, subtiel onderscheidend karakter krijgt. Omdat geen twee wijzerplaten precies hetzelfde zijn, is elk horloge op zijn eigen manier uniek.
Opvallende uitstraling dankzij Urushi-lak: een belangrijk aspect van traditioneel Japans vakmanschap
Naast emaille wordt er bij sommige Seiko Presage-modellen gewerkt met andere traditionele Japanse materialen op de wijzerplaten, zoals Urushi-lak en Arita-porselein. Tegelijk met de geëmailleerde versie introduceert Presage nu een nieuw model met een zwarte Urushi-lak wijzerplaat. Het contrast tussen het model met witte geëmailleerde wijzerplaat en het model met zwarte Urushi-lak wijzerplaat is opmerkelijk. Nog een goede reden om deze aantrekkelijke nieuwkomers eens nader te bekijken.
De ontwerptaal van beide modellen sluit aan bij hun ‘grote’ voorbeeld, de Laurel. Maar de ontwerpers gebruikten verschillende technieken voor de weergave van de Arabische cijfers, om de eigenschappen van de verschillende materialen te benadrukken. Op de emaille wijzerplaat zijn zwarte indexen gebruikt om de witte achtergrond te accentueren. Terwijl op de Urushi-lak wijzerplaat goudkleurige markeringen en cijfers zijn gebruikt om de zwarte achtergrond te benadrukken.
En het spreekt voor zich dat de ontwerpers tal van technieken en ideeën toepasten om elke variant zijn eigen maximale aantrekkingskracht te geven.
De ontwerpers hebben uiterste zorg besteed aan de indexen boven op de wijzerplaat van Urushi-lak. Bij een geëmailleerde toplaag kan de dikte van de aangebrachte laag worden benut om de markeringen driedimensionaal te laten uitkomen. Bij zwarte Urushi lijken de markeringen echter weg te vallen tegen de diepglanzende achtergrond van de lak. De ontwerpers hebben dit opgelost door metalen deeltjes op de Urushi-lakbasis aan te brengen om een gouden glans te creëren. De grote uitdaging was om de wijzerplaat niet simpelweg te laten glinsteren, maar om een ingetogen glans te creëren die voortkomt uit een matte afwerking.
Net als de indexen leken ook de wijzers in eerste instantie weg te vallen tegen de Urushi-lak ondergrond. Een matte afwerking zou het oppervlak te korrelig hebben gemaakt, wat afbreuk zou doen aan de metaaltextuur. Daarom heeft het ontwikkelteam het centrale deel spiegelend afgewerkt en de wijzers in goudkleur uitgevoerd om textuurvariaties te creëren. Waarmee tegelijkertijd werd voorkomen dat deze elementen zouden wegvallen tegen de donkere achtergrond.
De Seiko Presage-collectie begon rond 2013 wijzerplaten met Urushi-lak toe te passen. En de hoge kwaliteit van de componenten is sindsdien steeds meer verbeterd. De nieuwste zwarte wijzerplaten met Urushi-lak hebben een rijke, zachte glans die ze een adembenemende schoonheid geeft.
Emaille en Urushi-lak wijzerplaten hebben verschillende diktes, omdat een geëmailleerde laag dikker is dan een laklaag. Dit leidt bij het Urushi-lak model tot een grotere afstand tussen glas en wijzerplaat. Om dit te compenseren is de binnenste verticale wand onder het glas spiegelglad gepolijst, zodat deze in feite onzichtbaar wordt. Zo werd een meer open, ruimtelijke uitstraling gecreëerd.
Een ander uniek designdetail – ditmaal van de geëmailleerde wijzerplaat – is het verticale hoogteverschil tussen het buitenste gedeelte van de wijzerplaat met de indexen en het centrale gedeelte. Dit zorgt voor een aantrekkelijk vloeiende uitstraling. De ontwerpers worstelden eerst met de vraag waar deze overgangszone moest komen. Het hoogteverschil weglaten zou het ontwerp te monotoon maken. Dus bestudeerden ze oude modellen uit het Laurel-tijdperk en lieten ze zich daardoor inspireren om hun nieuwe ontwerp zorgvuldig te verfijnen.
Vloeiende, strakke kastlijnen
Een ander kenmerk van het totale ontwerp van de nieuwe modellen is de naadloze integratie van bandbevestigingen en kast. Het is een samensmelting die de schoonheid van het wijzerplaatontwerp – het middelpunt van het product – prachtig benadrukt. Dankzij de smalle en strakke bezel oogt de wijzerplaat iets breder; het glas boven de wijzerplaat heeft een lichte ronding en het omringende metalen gedeelte van de kast is dun. Dit alles zorgt voor een brede opening naar de wijzerplaat en een lichte, elegante uitstraling. Waarmee beide nieuwe modellen optimaal recht doen aan de elegante uitstraling van het oorspronkelijke ontwerp van de Laurel.
Belangrijke modellen uit het verleden die de Laurel eren
De Laurel, het beginpunt van Seiko-polshorloges en op zichzelf al een zeer iconisch model was, groeide uit tot een gevestigd merk in het uitgebreide assortiment van Seiko. In de loop der jaren heeft Seiko verschillende modellen met een geëmailleerde wijzerplaat uitgebracht die op de eerste Laurel zijn geïnspireerd, waaronder de Laurel SV925 in 1995 en de Laurel 4S28-0040 in 2000.
In 2013 werden twee Seiko Pressage-modellen met geëmailleerde wijzerplaten gelanceerd, ter ere van het 100-jarig jubileum van Seiko-polshorloges. Tien jaar later markeerden de SPB359 en SPB401 Seiko’s 110-jarig jubileum. Met de kenmerkende Arabische cijfers en de rode 12-uurmarkering pasten deze twee modellen het originele, historische ontwerp van de Laurel aan de hedendaagse smaak aan.
Alternatieve ontwerpvarianten, geïnspireerd op het ‘Timekeeper’ zakhorloge
De ‘Timekeeper’, het allereerste zakhorloge van Seiko, was de inspiratiebron voor het creatieve ontwerp van modellen die voorafgingen aan model HCC005 met geëmailleerde wijzerplaat en model HCC006 met lakken wijzerplaat.
Ook deze vroegere modellen hadden geëmailleerde en gelakte wijzerplaten. Voor de indexen werd gebruikgemaakt van Romeinse cijfers die verwezen naar de originele Timekeeper-modellen. De gebruikte delicate lettertypes waren zó dun, dat ze van een afstand leken op niet los te onderscheiden verticale streepjes. In de modellen ter ere van het 100-jarig Seiko-jubileum werd gebruik gemaakt van Romeinse cijfers en markeringen met dikkere lijnen om een beter visueel evenwicht te bereiken. Het resultaat was een ontwerp dat zijn elegantie behield, maar een modernere uitstraling had.
Dit model, met mechanisch uurwerk, heeft brede, lange, bladvormige wijzers: in blauw bij model met geëmailleerde wijzerplaat en in goud bij model met Urushi-gelakte wijzerplaat.
De wijzerplaat is bij beide modellen het gezicht van het horloge. Omdat gebruikers dagelijks herhaaldelijk naar hun horloge kijken, zijn in het ontwerp alle elementen weggelaten die op enigerlei wijze afleidend of onaantrekkelijk zouden kunnen overkomen. Zo werd een geruststellende, aangename uitstraling gecreëerd die de blik keer op keer trekt. Deze ontwerpfilosofie sluit naadloos aan bij zowel de Laurel als de Timekeeper.
Het vakmanschap en de ambities van ontwerpers in de nieuwe, historisch geïnspireerde modellen
De iconische modellen uit het verleden, die diepgeworteld zijn in de rijke geschiedenis van Seiko, hebben de ontwikkeling van de nieuwe HCC005 en HCC006 geïnspireerd en gestuurd. Het designteam wilde horloges creëren die de diepgang en aantrekkingskracht van het horlogemaken zouden uitdragen, en die door liefhebbers nog vele jaren zouden worden gekoesterd.
Centraal bij deze modellen staat het respect voor de ambachtslieden die de wijzerplaten met eigen handen vervaardigen. De ontwerpers streefden ernaar ontwerpen te realiseren die de ambachtslieden zouden inspireren en hun creatieve drang zouden aanwakkeren. De ambachtslieden reageerden daarop met toewijding en motivatie, waardoor deze verfijnde producten konden ontstaan.
Het ontwerpen van een goed horloge omvat veel meer dan het maken van tekeningen van het beoogde eindproduct. Ontwerpers bezoeken productielocaties en verdiepen hun kennis van emaille, Urushi-lak, ambachtelijke processen en materiaaleigenschappen. De nauwe samenwerking tussen de ambachtslieden en de ingenieurs van Seiko zorgt voor een vertrouwensband, waardoor ontwerpen tot stand kunnen komen die op een uiterst genuanceerde manier rekening houden met de fabricagetechnieken.
Tegenwoordig richten fabrikanten vaker hun aandacht op het produceren van bijzondere producten die mensen jarenlang kunnen gebruiken en koesteren. De geëmailleerde wijzerplaten van Seiko zijn daar een goed voorbeeld van. Er zijn echter nog maar weinig emailleurs over die dit ambacht kunnen toepassen bij de productie van horlogewijzerplaten. Het opleiden van toekomstige generaties vakmensen, om te voorkomen dat dit ambacht verdwijnt, is een andere reden waarom Seiko ervoor heeft gekozen om de HCC005 als standaardmodel uit te brengen in plaats van als een Limited Edition.
De keuze voor nauwe samenwerking tussen ontwikkelaars, ontwerpers en ambachtslieden in de frontlinie van de productie zorgt niet alleen voor een hoog niveau van motivatie en betrokkenheid in het productieproces, het is essentieel voor het creëren van aantrekkelijkere en mooiere eindproducten.
Waarom kiest Seiko juist voor productieprocessen waarin zulke uiteenlopende, traditionele ambachtelijke technieken zijn geïntegreerd?
Het antwoord ligt in het concept waarop Seiko het merk Presage heeft gebaseerd. Het gaat om het integreren van Japanse esthetiek in mechanische horloges en die te voorzien van elegante wijzerplaten die zijn geïnspireerd op traditionele Japanse ambachtelijke technieken en esthetiek. Een keuze die inmiddels wereldwijd wordt gewaardeerd.
Bovendien is Seiko Presage een merk dat in staat is om voortdurend modellen in aanzienlijke hoeveelheden te produceren. Dit draagt bij aan het behoud van traditionele ambachtelijke technieken die nu op het punt staan te verdwijnen, zodat toekomstige generaties deze kunnen voortzetten. In een interview met het Presage-productontwikkelingsteam benadrukten de teamleden dat hun producten - waaronder producten met emaille, lakwerk, cloisonné en Arita-porselein - tot stand kwamen in samenwerking met de ambachtslieden en ingenieurs op de productielocaties. Ze gaven ook aan dat ze deze ontwikkeling willen voortzetten, en voortdurend verbeteringen willen aanbrengen om ervoor te zorgen dat deze ambachten ook in de toekomst deel blijven uitmaken van onze wereld.
Het team hoopt bovendien dat horlogeliefhebbers, wanneer ze een Presage-horloge in handen nemen, versteld zullen staan van de schoonheid van het emaillewerk en de diepe glans van de Urushi-lak. Door de aantrekkingskracht van traditioneel vakmanschap via horloges te laten zien, wil Seiko deze ambachten bij een wereldwijd publiek introduceren. En nieuwe waardering voor de tradities zelf kweken.
Als een concurrerend merk uit het buitenland polshorloges zou vervaardigen met traditionele ambachtelijke technieken, zoals wij dat hebben gedaan, zou het prijsniveau aanzienlijk hoger liggen dan bij Seiko. Geen enkel ander merk dan Seiko Presage kan dit soort horloges aanbieden tegen een prijs die veel horlogeliefhebbers zich kunnen veroorloven. Die betaalbaarheid zegt niet alleen iets over de waarde van deze nieuwe, op de Laurel geïnspireerde modellen, maar onderstreept ook het bredere belang van de Presage-collectie zelf.