De Majestueuze Schoonheid van Japan,
Vastgelegd in Bamboe
Elegant soepel en toch ongelofelijk sterk. Bamboe is een weerspiegeling van de Japanse geest. Mee veranderend met de seizoenen, van het frisse groen van jonge voorjaarsbamboe tot de levendige tinten van de zomer. Het is een krachtig symbool van de Japanse schoonheid. Het Seiko Presage Museum brengt de momenten samen waarop uurwerken aansluiten bij de visie van hedendaagse kunstenaars. In deze derde aflevering duiken we in de wereld van vierde generatie bamboekunstenaar Tanabe Chikuunsai IV, wiens installaties de grenzen van bamboe op wereldschaal verkennen.
Tanabe Chikuunsai IV,
Ambachtsman en hedendaags kunstenaar met bamboe
Tanabe Chikuunsai IV,
Ambachtsman en hedendaags kunstenaar met bamboe
Tanabe Chikuunsai IV, vierde generatie bamboekunstenaar, creëert installaties die ruimtes volledig transformeren door de expressieve kracht van bamboe. Zijn internationaal geprezen werken, die geworteld zijn in traditioneel vakmanschap en tegelijkertijd een hedendaagse artistieke visie omarmen, verbinden natuur, mens en plaats door middel van organische, geweven vormen.
Gids
Anton Wormann
Tanabe Chikuunsai wordt hier vergezeld door Anton Wormann, een in Zweden geboren inwoner van Japan met een passie voor Japans vakmanschap, design en de restauratie van traditionele woningen. Samen staan ze stil bij de stille schoonheid van bamboe.
Gids
Anton Wormann
Ambacht Zorgt voor Vorm,
Installaties Zorgen voor Herinneringen
Anton:De affiniteit met bamboekunst van uw familie gaat generaties terug. Hoe is de Tanabe Chikuunsai-dynastie eigenlijk ontstaan?
Chikuunsai:Mijn overgrootvader, Tanabe Chikuunsai I, kwam uit een familie van artsen die in dienst stonden van een feodaal domein in Hyogo. Toen de samenleving veranderde tijdens de overgang van de Edo-periode (1603–1868) naar de Meiji-periode (1868–1912), moedigde zijn vader zijn kinderen aan om datgene na te streven waar hun hart echt naar uitging. Gefascineerd door bamboekunst ging mijn overgrootvader op 12-jarige leeftijd in de leer bij de meester Waichisai Wada. Na tien jaar opleiding erfde hij de naam Chikuunsai, waarmee de geschiedenis van onze familie in de bamboekunst begon.
Anton:Wat zorgde voor jouw overstap van traditionele bamboekunst naar grootschalige installaties?
Chikuunsai:Ik heb jarenlang traditionele bamboekunstwerken gemaakt en deze internationaal tentoongesteld. Maar gaandeweg begon ik de beperkingen te zien in de wijze waarop er in het buitenland naar Japanse ambachtelijke kunst werd gekeken. In 2008 kwam ik in Londen in aanraking met een indrukwekkende moderne installatie die mijn perspectief volledig veranderde. Ik besefte dat kunst mensen niet alleen visueel moest aanspreken, maar ook via de andere zintuigen en de ruimte zelf.
Toen ik terugkeerde naar Osaka, vroeg ik me af of er iets was dat alleen bamboe zou kunnen uitdrukken. Dat werd het uitgangspunt voor mijn installaties.
Anton:Jouw installaties worden na tentoonstellingen afgebroken en het bamboe wordt hergebruikt. Waarom is dit proces zo belangrijk voor je?
Chikuunsai:Tijdens mijn studie beeldhouwkunst heb ik altijd geworsteld met de hoeveelheid industrieel afval die bij kunstproductie ontstaat. Omdat bamboe een natuurlijk materiaal is, streefde ik ernaar een duurzame cyclus te realiseren. Na elke tentoonstelling ontmantelen we de installatie zorgvuldig en hergebruiken we ongeveer 95% van de bamboestroken in toekomstige werken. In zekere zin reist het bamboe zelf de wereld rond en neemt het steeds nieuwe vormen aan.
Anton:Wat is het verschil tussen het creëren van ambachtelijke werken en installaties?
Chikuunsai:Ambachtelijke werken dragen technieken, kennis en culturele waarden door de tijd heen. Ze zijn gemaakt om lang mee te gaan. Bij installaties ligt dat anders. Zodra een tentoonstelling afgelopen is, wordt het werk gedemonteerd en verdwijnt het fysiek. Wat overblijft, is de indruk die het op mensen heeft gemaakt. In die zin bewaren ambachtelijke werken de vorm, terwijl installaties de herinnering bewaren. Beide zijn voor mij van groot belang.
De Stille Kracht van
Japanse Schoonheid
Anton:Waar staat ‘Japanse Schoonheid’ in jouw ogen voor?
Chikuunsai:Ik geloof dat Japanse schoonheid schuilt in terughoudendheid, en niet in extravagantie of spektakel. In veel westerse tradities lijkt schoonheid vaak op een optelsom: méér versiering, méér expressie. De Japanse esthetiek daarentegen werkt juist vaak door middel van verminderen. Door het overtollige weg te laten, komt het wezenlijke naar voren. Japanse schoonheid ligt in terughoudendheid, bescheidenheid en respect. Ze trekt de aandacht niet naar zichzelf, maar creëert harmonie met de omringende ruimte, de materialen en de omgeving. Bij traditionele bloemenmanden van bamboe is het werk pas voltooid wanneer er bloemen in zijn geschikt. De mand overheerst de bloesems niet; integendeel, ze versterken elkaar.
Bamboe zelf belichaamt al vele aspecten van de Japanse schoonheid. Het staat hoog en recht, maar buigt gracieus in de wind. Het is elegant, maar tegelijkertijd opmerkelijk sterk. Het verandert van uiterlijk met de seizoenen, en die overgangen zijn op zichzelf al erg mooi.
Anton:Wat was jouw eerste indruk van de Presage Classic Series?
Chikuunsai:Ik voelde een sterke band met de filosofie achter de horloges. Ze zijn niet bedoeld om opvallend te zijn, maar om de drager op een natuurlijke manier te begeleiden in het dagelijks leven. Ze zijn verfijnd en ingetogen, maar hebben toch onmiskenbaar uitstraling. Die balans voelt voor mij heel Japans aan.
In de Japanse ambachtelijke kunst komt schoonheid vaak tot uiting door middel van gelaagdheid. Bij het verven van bamboe brengen we laag-op-laag kleur aan om diepte en rijkdom naar voren te brengen. De wijzerplaat van de Presage wekt een soortgelijke indruk. Het ontwerp lijkt op het eerste gezicht eenvoudig, maar bevat verfijnde lagen en subtiele kleurovergangen, die zich langzaam openbaren als rimpelingen die zich over het water verspreiden.
Anton:Wat vind jij, als iemand die dagelijks met bamboe werkt, van de kleur wakatake?
Chikuunsai:Wakatake is een van mijn favoriete kleuren. Omdat deze kleur staat voor jonge bamboe in de lente: fris, levendig en vol leven. Wat mij erg aansprak aan het horloge was hoe mooi de kleur transformeert als licht en kijkhoek veranderen. Het ene moment levendig en energiek, het andere moment zacht en ingetogen. En die wisselende uitstraling voelt niet geforceerd maar juist natuurlijk en levendig aan.
Ook de zachte rondingen van het ontwerp spraken me aan. Bij het werken met bamboe kunnen zelfs de kleinste verschillen in kromming of afwerking het hele karakter van een werkstuk veranderen. Door heel zorgvuldig kleine details aan te passen, kun je warmte en elegantie toevoegen. Ik bespeurde dezelfde filosofie in dit horloge.
Net als bamboe zelf straalt het ontwerp souplesse en waardigheid uit, met een subtiele balans tussen flexibiliteit en stille kracht.
Via bamboe ontdekt Tanabe Chikuunsai IV schoonheid in eigenschappen die zich met de tijd ontwikkelen: de vitaliteit van jonge bamboe, de subtiele kleurveranderingen bij wisselend licht en het evenwicht tussen sierlijke rondingen en stille kracht. Hij ziet diezelfde eigenschappen weerspiegeld in de Seiko Presage Classic Series. Geïnspireerd door het frisse groen van jonge bamboe in de lente, laat de wijzerplaat gedurende de dag verschillende gezichten zien, waarbij de vloeiende vormen zowel souplesse als waardigheid uitstralen. Net als een verfijnd vervaardigd kunstwerk van bamboe beloont het horloge degene die er goed naar kijkt en biedt het bij elke blik nieuwe inzichten.
Een Reis door
Japanse Schoonheid
Osaka
Ontdek Japanse elegantie via geschiedenis,
cultuur en stedelijke vitaliteit
De stad Sakai, gelegen in de prefectuur Osaka, bloeide in de 16e eeuw als internationale handelshaven en was de thuisbasis van culturele grootheden als Sen no Rikyu, die via de theeceremonie de Japanse esthetiek heeft gevormd. Tegenwoordig is dit rijke erfgoed nog steeds te bewonderen aan de hand van historische bezienswaardigheden.
Tegelijkertijd is Osaka een stad waar traditie en innovatie hand in hand gaan. Van het kasteel van Osaka en voorstellingen van het bunraku poppentheater tot hedendaagse instellingen als het Nakanoshima Museum of Art, de diverse culturele lagen blijven de stad vormgeven.